കുലൂതത്തിന്റെ വടക്കൻ മലനിരകൾക്ക് മുകളിലൂടെ മഞ്ഞ് പതുക്കെ ഇഴഞ്ഞിറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
വേനലിന്റെ അറ്റത്തുപോലും അവിടുത്തെ പ്രഭാതങ്ങൾക്ക് കടുത്ത തണുപ്പായിരുന്നു. ആകാശത്തെ തൊട്ടുനിൽക്കുന്ന പാറമുടികളുടെ ഇടയിലൂടെ ചുരുണ്ടിറങ്ങുന്ന മലക്കാറ്റ് താഴ്വരകളിലെ ദേവദാരുക്കളെ ഉലയ്ക്കുമ്പോൾ, അവയുടെ കൊമ്പുകൾ തമ്മിലുരസിയുണ്ടാകുന്ന ശബ്ദം ദൂരെയുള്ള ഏതോ അജ്ഞാതഭാഷയുടെ മന്ത്രോച്ചാരണംപോലെ തോന്നിപ്പിച്ചു.
താഴെ—
ആഴമേറിയ മലയിടുക്കുകളിലൂടെ മഞ്ഞുരുകിയൊഴുകുന്ന നീർച്ചാലുകൾ പാറകളിൽ തല്ലിപ്പതഞ്ഞ് പാഞ്ഞിറങ്ങുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
മനുഷ്യരുടെ കാൽപ്പാടുകൾ അപൂർവ്വമായി മാത്രം പതിയുന്ന ആ ദുർഗ്ഗമമായ മലപ്രദേശത്ത്, സാധാരണ യാത്രക്കാരുടെ കണ്ണുകൾക്ക് ഒരിക്കലും കണ്ടെത്താനാകാത്തവിധം ഒരു വിഹാരം വൻപാറക്കെട്ടുകൾക്കിടയിൽ ഒളിഞ്ഞുകിടന്നു.
പുറത്തുനിന്ന് നോക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് അതൊരു വിഹാരമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ പോലും കഴിയില്ലായിരുന്നു.
മലയിടുക്കിന്റെ സ്വാഭാവിക ശിലാഭിത്തിയെത്തന്നെ ആശ്രയിച്ചുണ്ടാക്കിയ പരുക്കൻ കല്ലുമതിലുകൾ. അകത്തേക്ക് തുറക്കുന്ന നേർത്തൊരു കാട്ടുപാത. പാതയുടെ ഇരുവശങ്ങളിലും തണുത്ത കാറ്റിൽ നിരന്തരം ചലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന നീണ്ട പ്രാർത്ഥനാപതാകകൾ.
പ്രധാന കവാടത്തിന് മുകളിൽ സാധാരണ ബൗദ്ധവിഹാരങ്ങളിൽ കാണുന്ന ധർമ്മചക്രചിഹ്നമോ ബുദ്ധമൂർത്തിയോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
പകരം—
എട്ട് ആരക്കാലുകളുള്ള ഒരു വിചിത്രചക്രം.
ദൂരെനിന്ന് കണ്ടാൽ അതിന്റെ രഹസ്യസ്വഭാവം തിരിച്ചറിയാനാകാത്തവിധം ലളിതമായൊരു കൊത്തുപണി. എന്നാൽ ആ കവാടത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന ഓരോ ശിഷ്യനും ഭയഭക്തിയോടെ തലകുനിച്ചാണ് അകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചിരുന്നത്.
ആ വിഹാരത്തിനകത്ത് സാധാരണ സന്യാസജീവിതത്തിന്റെ പ്രശാന്തത ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
അവിടെ നൂറല്ല; അഞ്ഞൂറല്ല; ആയിരക്കണക്കിന് ശിഷ്യന്മാർ അണിനിരന്നിരുന്നു.
ജംബുദ്വീപത്തിന്റെ വിവിധ ജനപദങ്ങളിൽ നിന്നും നാടുകളിൽ നിന്നും എത്തിച്ചേർന്നവർ.
മഗധത്തിൽ നിന്ന്.
കാശിയിൽ നിന്ന്.
അവന്തിയിൽ നിന്ന്.
ഗാന്ധാരത്തിൽ നിന്ന്.
ഇനിയും അതിനപ്പുറമുള്ള വടക്കൻ പർവ്വതനിരകളുടെ മറുവശത്തുനിന്നും എത്തിയവർ.
അവർ ധരിച്ചിരുന്നത് ഒരേ വസ്ത്രമായിരുന്നില്ല; സംസാരിച്ചിരുന്നത് ഒരേ ഭാഷയുമായിരുന്നില്ല.
എങ്കിലും അവരുടെ കണ്ണുകളിൽ ജ്വലിച്ചുനിന്നത് ഒരേയൊരു അന്ധമായ വിശ്വാസമായിരുന്നു. അവരുടെ ആരാധന പൂർണ്ണമായും സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത് ഒരൊറ്റ മനുഷ്യനിലേക്കായിരുന്നു.
വിഹാരത്തിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗത്തെ കൂറ്റൻ ശിലാമണ്ഡപത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ തിങ്ങിനിറഞ്ഞ് നിശ്ശബ്ദരായി ഇരുന്നു.
മുന്നിലെ ഉയർന്ന കൽപ്പീഠത്തിൽ, നീണ്ട കാഷായവസ്ത്രം പുതച്ച് ഒരാൾ ഉയർന്നുനിന്നു.
ആചാര്യൻ പ്രജ്ഞസേനൻ.
വയസ്സ് ഊഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത മുഖം. തോളൊപ്പം നീണ്ടുകിടക്കുന്ന കറുത്ത മുടിയിഴകൾ. നെറ്റിയുടെ നടുവിലായി നേർത്ത ചാരനിറത്തിലുള്ള ഭസ്മരേഖ.
ആ കണ്ണുകൾ മാത്രം—
ശിഷ്യന്മാരുടെ ആയിരക്കണക്കിന് മുഖങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ ഓരോരുത്തരെയും തുളച്ചുകയറി വേർതിരിച്ചറിയുന്നതുപോലെ അതിതീക്ഷ്ണമായിരുന്നു.
ഗൗതമബുദ്ധന് ശേഷം വരുന്ന ഇരുപത്തൊൻപതാമത്തെ ബുദ്ധൻ താനാണെന്നും; വർദ്ധമാന മഹാവീരന് ശേഷം വരുന്ന ഇരുപത്തഞ്ചാമത്തെ തീർത്ഥങ്കരൻ താനാണെന്നും; ബുദ്ധന്റെയും മഹാവീരന്റെയും ചൈതന്യം ഒന്നിച്ചുചേർന്ന അപൂർവ്വമായ പുനർജന്മമാണ് താനെന്നും വിശ്വസിപ്പിച്ച് ആയിരങ്ങളെ തന്റെ കാൽക്കീഴിൽ ഉറപ്പിച്ചുനിർത്തിയ മഹായോഗി!
അദ്ദേഹം കൈ ഉയർത്തിയതോടെ ആ വിശാലമായ ശിലാമണ്ഡപത്തിലെ മുഴുവൻ ശബ്ദങ്ങളും ഒരൊറ്റ നിമിഷംകൊണ്ട് അപ്രത്യക്ഷമായി.
"നിങ്ങൾ എല്ലാവരും നിങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ ഒരു ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നുണ്ട്."
പ്രജ്ഞസേനന്റെ ശബ്ദം ഉച്ചത്തിലുള്ളതായിരുന്നില്ല. പക്ഷേ, ആ കൽത്തൂണുകൾക്കിടയിലൂടെ അലയടിച്ച് അവസാന നിരയിലിരുന്നവർക്കുപോലും ഓരോ വാക്കും വ്യക്തമായി കേൾക്കാമായിരുന്നു.
"മനുഷ്യൻ എന്തുകൊണ്ടാണ് അപൂർണ്ണനായത്?"
ഒരു നിമിഷം കനത്ത മൗനം.
"കാരണം, അവൻ അപൂർണ്ണനായാണ് ജനിക്കുന്നത്."
പ്രജ്ഞസേനൻ കൽപ്പീഠത്തിലൂടെ സാവധാനം നടന്നു.
"അവന് ജ്ഞാനം വേണം. പക്ഷേ അവനിൽ പ്രജ്ഞ കുറവായിരിക്കും. അവന് ധൈര്യം വേണം. പക്ഷേ ഭയം അവനെ അടക്കിനിർത്തും. അവന് ശക്തി വേണം. പക്ഷേ ശരീരം ഒരുദിവസം തകരും. അവൻ സ്നേഹിക്കും... ഓർക്കും... സൃഷ്ടിക്കും... നേതൃത്വം നൽകും."
അദ്ദേഹം പെട്ടെന്ന് നിശ്ചലനായി.
"പക്ഷേ..."
തീക്ഷ്ണമായ ആ കണ്ണുകൾ മുഴുവൻ മണ്ഡപത്തെയും ഒന്നാകെ തഴുകി.
"ഒരൊറ്റ മനുഷ്യനിൽ ഇവയെല്ലാം ഒരുമിച്ച് പൂർണ്ണത പ്രാപിക്കുന്നില്ല!"
ചില ശിഷ്യന്മാർ തങ്ങളുടെ അപൂർണ്ണതയോർത്ത് തലകുനിച്ചു. പ്രജ്ഞസേനന്റെ അധരങ്ങളിൽ നേർത്തൊരു വന്യമായ പുഞ്ചിരി വിരിഞ്ഞു.
"അതുകൊണ്ടാണ് പ്രകൃതി എന്നെ ഈ വഴി കാണാൻ നിർബന്ധിതനാക്കിയത്."
അദ്ദേഹം തന്റെ നെഞ്ചിൽ കൈവെച്ചു.
"ഞാൻ ഇത് അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയതല്ല... എന്റെ മുൻജന്മങ്ങളുടെ അഗാധതയിൽ നിന്ന് ഓർത്തെടുത്തതാണ്."
മണ്ഡപത്തിൽ നേർത്തൊരു ചലനമുണ്ടായി. ശിഷ്യന്മാർ പരസ്പരം നോക്കി.
പ്രജ്ഞസേനൻ പതുക്കെ തുടർന്നു:
"ഗൗതമബുദ്ധന്റെ മാർഗ്ഗം അവസാനിച്ചുവെന്ന് ലോകം കരുതുന്നു. വർദ്ധമാന മഹാവീരന്റെ തീർത്ഥയാത്രയും അവസാനിച്ചുവെന്ന് അവർ വിശ്വസിക്കുന്നു."
അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുകളിൽ പെട്ടെന്ന് തീപ്പൊരികൾ തെളിഞ്ഞു.
"അവസാനിച്ചിട്ടില്ല!"
അദ്ദേഹം കൈകൾ മേലോട്ടുയർത്തി.
"ധർമ്മം ഒരു ശരീരത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല. സത്യം ഒരു ജന്മത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല. പരമമായ ബോധം ഒരു കാലഘട്ടത്തിൽ ഒതുങ്ങിപ്പോകുന്നില്ല."
ശിഷ്യന്മാരുടെ നിരകളിൽ നിന്ന് ചിലർ ഒരു മന്ത്രംപോലെ ഭയഭക്തിയോടെ ആവർത്തിച്ചു:
"ധർമ്മം... അവസാനിക്കുന്നില്ല..."
പ്രജ്ഞസേനൻ കണ്ണുകൾ അടച്ചു. പിന്നെ ഓരോ അക്ഷരവും കല്ലിൽ കൊത്തിവെക്കുന്നതുപോലെ ശാന്തവും ഗംഭീരവുമായി പറഞ്ഞു:
"ഞാൻ ഗൗതമബുദ്ധന് ശേഷം വരുന്ന ഇരുപത്തൊൻപതാമത്തെ ബുദ്ധനാണ്!"
മണ്ഡപം മുഴുവൻ ഒരൊറ്റ നിമിഷം നിശ്ചലമായി. ഭക്തിയുടെ തീവ്രതയാൽ ചിലരുടെ കണ്ണുകളിൽ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞു.
പക്ഷേ, അദ്ദേഹം അവിടെ നിർത്തിയില്ല:
"ഞാൻ വർദ്ധമാന മഹാവീരന് ശേഷം വരുന്ന ഇരുപത്തഞ്ചാമത്തെ തീർത്ഥങ്കരനുമാണ്!"
ഈ വാക്കുകൾ വീണതോടെ ആയിരക്കണക്കിന് ശിഷ്യന്മാരുടെ ശരീരത്തിലൂടെ ഒരു വിറയൽ പടർന്നു.
പ്രജ്ഞസേനൻ കൈകൾ വിടർത്തിപ്പിടിച്ചു.
"കാരണം, ഞാൻ അവരിൽ ഒരാൾ മാത്രമല്ല... ഞാൻ അവർ രണ്ടുപേരുടെയും ചേർച്ചയാണ്; അവരുടെ അപൂർവ്വമായ പുനർജന്മമാണ്!"
മണ്ഡപത്തിന്റെ കോണുകളിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന മന്ത്രധ്വനികൾ അന്തരീക്ഷത്തിൽ അലയടിച്ചു:
"ബുദ്ധം ശരണം... ധർമ്മം ശരണം..."
പക്ഷേ, പ്രജ്ഞസേനന്റെ മുഖത്ത് ഒരു സന്യാസിയുടെ ആത്മീയ ശാന്തതയല്ലായിരുന്നു; അതിരുകളില്ലാത്ത അഹംഭാവവും അധികാരബോധവുമായിരുന്നു തിളങ്ങിനിന്നത്.
അദ്ദേഹം പതുക്കെ വീണ്ടും സംസാരിച്ചു:
"ബുദ്ധൻ മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലേക്ക് നോക്കി. മഹാവീരൻ ആത്മാവിന്റെ കർമ്മബന്ധനങ്ങളിലേക്ക് നോക്കി. എന്നാൽ ഞാൻ..."
അദ്ദേഹം ഒരല്പം നിശ്ശബ്ദനായി.
"...ഞാൻ മനുഷ്യന്റെ അടുത്ത രൂപത്തെ കാണുന്നു!"
അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിന്നിലെ കൽഭിത്തിയിൽ കൊത്തിയിരുന്ന എട്ട് ആരക്കാലുകളുള്ള ചക്രചിഹ്നത്തിലേക്ക് മലയിടുക്കിലൂടെ വന്ന സൂര്യന്റെ ഒരു നേർത്ത കിരണം വീണു.
പ്രജ്ഞസേനന്റെ കണ്ണുകൾ അതിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു.
"മനുഷ്യൻ ഇനി മോക്ഷം തേടി അലയേണ്ടതില്ല. അവൻ സ്വന്തം അപൂർണ്ണതയെ ജയിച്ചടക്കണം! ഉള്ളിലെ കുറവുകൾ അവന്റെ വിധിയല്ല; അത് തിരുത്തിയെഴുതാവുന്ന ഒന്നാണ്."
മണ്ഡപത്തിൽ വീണ്ടും നിശ്ശബ്ദത കനത്തു.
പ്രജ്ഞസേനൻ തന്റെ അന്തിമപ്രഖ്യാപനം നടത്തി:
"ഒരു ദിവസം... മനുഷ്യൻ ഇന്നത്തെ മനുഷ്യനേക്കാൾ ഉയർന്ന മറ്റൊരു അസ്തിത്വമായി മാറും!"
ആയിരക്കണക്കിന് ശിഷ്യന്മാർ ഒരുമിച്ചുയർന്ന് കൽപ്പീഠത്തിന് മുന്നിൽ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു.
കുലൂതത്തിന്റെ പർവ്വതനിരകളിൽ ആ ഉദ്ഘോഷണം ആവർത്തിച്ചു മുഴങ്ങി.
വൻപാറകളിൽ തട്ടി, മഞ്ഞുമലകളിലൂടെ പടർന്ന്, ആ താഴ്വരകളിലേക്ക് അത് ഭീഷണിയായി പെയ്തിറങ്ങി.
പ്രജ്ഞസേനന്റെ അന്തിമവാക്കുകൾക്കുശേഷം ആ കൽമണ്ഡപത്തിൽ മുഴങ്ങിനിന്ന മന്ത്രോച്ചാരണങ്ങൾ പതുക്കെ വായുവിൽ അലിഞ്ഞുതീർന്നു.
ആയിരക്കണക്കിന് ശിഷ്യന്മാരുടെ ഭയഭക്തിനിറഞ്ഞ കണ്ണുകൾ ഇപ്പോഴും കൽപ്പീഠത്തിന്റെ പടവുകൾ ശാന്തമായി ഇറങ്ങുന്ന ആചാര്യന്റെ മേൽ തന്നെയായിരുന്നു.
പ്രജ്ഞസേനൻ തികച്ചും സ്വാഭാവികമായി, യാതൊരു ധൃതിയുമില്ലാതെ പടികളിറങ്ങി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖത്ത് ഏതാനും നിമിഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ആ പ്രസംഗത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഉന്മാദമോ ആവേശമോ അവശേഷിച്ചിരുന്നില്ല; വീണ്ടും അതേ ശാന്തത. അകത്തെ ഏതോ അതിഗൂഢമായ കണക്കുകൂട്ടലുകളിൽ മുഴുകിയ ഒരാളുടെ നിശ്ചലതയായിരുന്നു അവിടെ.
ശിലാമണ്ഡപത്തിൽ നിന്ന് വിഹാരത്തിന്റെ ഉൾമുറികളിലേക്ക് നീളുന്ന ഇടനാഴിയിലേക്ക് അദ്ദേഹം തിരിഞ്ഞതും, ഒരു യുവഭിക്ഷു ധൃതിയിൽ അദ്ദേഹത്തിനരികിലേക്ക് എത്തിച്ചേർന്നു.
ധർമ്മസേനൻ.
ആചാര്യന്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തരായ ശിഷ്യന്മാരിൽ ഒരാൾ. വർഷങ്ങളായി പ്രജ്ഞസേനന്റെ നിഴൽപോലെ കൂടെയുള്ളവൻ; മറ്റുള്ളവർക്ക് ഒരിക്കലും ലഭിക്കാത്ത പല രഹസ്യപരീക്ഷണങ്ങളുടെയും വിവരങ്ങൾ അറിയാവുന്നവൻ.
അവൻ അടുത്തെത്തി കൈകൂപ്പി ശിരസ്സുനമിച്ചു.
"ആചാര്യാ..."
പ്രജ്ഞസേനൻ നടത്തം നിർത്താതെ തന്നെ ചോദിച്ചു:
"എന്താണ് ധർമ്മസേനാ?"
ധർമ്മസേനൻ ചുറ്റുമൊന്ന് കണ്ണോടിച്ചു. ആ ഇടനാഴിയിൽ മറ്റാരുമില്ലെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തിയ ശേഷം, തന്റെ പരുക്കൻ കാഷായവസ്ത്രത്തിനുള്ളിൽ അതീവരഹസ്യമായി ഒളിപ്പിച്ചുവെച്ചിരുന്ന ചെറിയൊരു താളിയോലക്കുറിമാനം അവൻ പുറത്തെടുത്തു.
"പാടലീപുത്രത്തിൽ നിന്ന്..."
ആ ഒറ്റ വാക്ക് അന്തരീക്ഷത്തിൽ പതിച്ച നിമിഷം, പ്രജ്ഞസേനന്റെ ചുവടുകൾ കല്ലിൽ തറച്ചതുപോലെ നിശ്ചലമായി.
അദ്ദേഹം കൈ നീട്ടി.
ഓലക്കുറിമാനം കൈപ്പത്തിയിലേക്ക് ഏറ്റുവാങ്ങി.
അതിൽ രാജമുദ്രകളൊന്നുമില്ല. അയച്ചയാളുടെ പേരുമില്ല. വളരെ ചുരുങ്ങിയ വാക്കുകൾ മാത്രം.
പ്രജ്ഞസേനൻ ആ ഓല പതുക്കെ വിടർത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീക്ഷ്ണമായ കണ്ണുകൾ ആ വരികളിലൂടെ സാവധാനം നീങ്ങി.
ഒരു നിമിഷം... രണ്ട് നിമിഷം...
ആ മുഖത്ത് ഒരു ചെറുചലനം പോലും ഉണ്ടായില്ല.
ധർമ്മസേനൻ ശ്വാസമടക്കിപ്പിടിച്ച് ആചാര്യന്റെ ഭാവമാറ്റങ്ങൾക്കായി കാത്തുനിന്നു. ഒടുവിൽ പ്രജ്ഞസേനൻ ഓല മടക്കി.
"ഇത്രയേയുള്ളൂ?"
"അതെ, ആചാര്യാ..." ധർമ്മസേനൻ താഴ്ന്ന സ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു.
പ്രജ്ഞസേനൻ ഒരിക്കൽക്കൂടി ആ താളിയോല വിടർത്തി. ഉള്ളിൽ ഒരൊറ്റ വാചകം മാത്രം:
“അശോകൻ തന്റെ ദൃഷ്ടി നിങ്ങളുടെ നേരെ തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. സൂക്ഷിക്കുക.”
അല്പനേരം പ്രജ്ഞസേനൻ ആ അക്ഷരങ്ങളിലേക്ക് തന്നെ മിഴിയുറപ്പിച്ചുനിന്നു. പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചുണ്ടുകളിൽ വളരെ മന്ദമായൊരു പുഞ്ചിരി വിരിഞ്ഞു. അത് ഒരു തരിമ്പുപോലും ഭയത്തിന്റെതായിരുന്നില്ല; മറിച്ച്, തണുത്ത പരിഹാസത്തിന്റെ ഒരു നേർത്ത നിഴലായിരുന്നു.
"അവസാനം..." അദ്ദേഹം വളരെ പതുക്കെ ഉരുവിട്ടു, "അവനും എന്നിലേക്ക് നോക്കിത്തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു."
ധർമ്മസേനൻ ആശങ്കയോടെ മൗനം പാലിച്ചു.
പ്രജ്ഞസേനൻ ഓല രണ്ടായി മടക്കി വീണ്ടും തുറന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിരൽത്തുമ്പ് 'അശോകൻ' എന്ന വാക്കിന്മേൽ തറഞ്ഞുനിന്നു.
"പാടലീപുത്രത്തിലെ സിംഹാസനത്തിലിരുന്ന് അവൻ ഈ മലനിരകളിലേക്ക് നോക്കിത്തുടങ്ങിയെങ്കിൽ..." പ്രജ്ഞസേനൻ തലയുയർത്തി. കുലൂതത്തിന്റെ മഞ്ഞുമൂടിയ കൊടുമുടികളിലേക്കായിരുന്നു ആ തീക്ഷ്ണമായ ദൃഷ്ടി, "...ഈ മലകളിൽ നിന്ന് നമ്മളും പാടലീപുത്രത്തിലേക്ക് നോക്കേണ്ട സമയമായിരിക്കുന്നു."
ധർമ്മസേനന്റെ മുഖത്ത് ഭയം പടർന്നുപിടിച്ചു.
"ആചാര്യാ... സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സൈന്യവുമായി ചക്രവർത്തി നേരിട്ട് ഇടപെടുമോ?"
പ്രജ്ഞസേനൻ ആ ഓലക്കുറിമാനം പതുക്കെ ചുരുട്ടി തന്റെ കൈപ്പിടിയിലൊതുക്കി.
"അങ്ങനെ സംഭവിച്ചാൽ... ഇതുവരെ നാം ഗുഹയ്ക്കുള്ളിൽ ഒളിപ്പിച്ചുനിർത്തിയത് ഇനി ഒളിച്ചുവെക്കേണ്ടതില്ല."
അദ്ദേഹം ധർമ്മസേനന്റെ കണ്ണുകളിലേക്ക് ഉറ്റുനോക്കി:
"പക്ഷേ ഒരു കാര്യം നീ ഓർക്കണം ധർമ്മസേനാ."
"എന്താണ്, ആചാര്യാ?"
പ്രജ്ഞസേനന്റെ മുഖത്ത് വീണ്ടും അതേ പ്രശാന്തമായ ചിരി വിരിഞ്ഞു:
"അശോകൻ ധർമ്മത്തെ സംരക്ഷിക്കാനാണ് വരുന്നത്. ഞാൻ... ധർമ്മത്തിന്റെ അടുത്ത രൂപം സൃഷ്ടിക്കാനാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്."
ധർമ്മസേനൻ ആ വാക്കുകൾക്ക് മുന്നിൽ മരവിച്ചുപോയി.
പ്രജ്ഞസേനൻ ഇടനാഴിയുടെ അന്ധകാരത്തിലേക്ക് സാവധാനം മുന്നോട്ട് നടന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈക്കുള്ളിൽ അപ്പോഴും ആ താളിയോല ഉണ്ടായിരുന്നു—പാടലീപുത്രത്തിൽ നിന്ന് വന്ന രഹസ്യ മുന്നറിയിപ്പ്!
ഇനി അഷ്ടബീജ സംഘം പർവ്വതമടക്കുകളിൽ ഒതുങ്ങിനിൽക്കില്ലെന്നതിന്റെയും, അശോകന്റെ സാമ്രാജ്യത്തോട് നേരിട്ടുള്ള ഒരു നിഴൽയുദ്ധത്തിലേക്ക് അവർ ചുവടുവെക്കുന്നതിന്റെയും ആദ്യ കാഹളമായിരുന്നു അത്.
0 comments:
Post a Comment